Με λίγα λόγια: τι να κάνετε όταν το παιδί δεν θυμάται τίποτα μετά το διάβασμα;
- Το διάβασμα δεν είναι το ίδιο με τη μάθηση. Μετά από ένα μόνο πέρασμα ενός κειμένου, πολλές λεπτομέρειες ξεχνιούνται — και από τα παιδιά και από τους μεγάλους.
- Κλείστε το βιβλίο και ανακαλέστε από μνήμης: μετά από κάθε κομμάτι, το παιδί αφιερώνει 2–3 λεπτά για να γράψει ή να εξηγήσει όσα θυμάται, αντί να το ξαναδιαβάσει αμέσως.
- Διαβάστε σε μικρότερα κομμάτια: μία σελίδα ή μία παράγραφο και μετά «Τι έλεγε αυτό;».
- Επιστρέψτε στο θέμα μετά από μία μέρα και μετά από μία εβδομάδα. Η επανάληψη σε διαστήματα είναι γενικά πιο χρήσιμη για τη μακροχρόνια συγκράτηση από μία μεγάλη συνεδρία μελέτης.
- Ελέγξτε μήπως το κείμενο είναι πολύ δύσκολο. Αν το παιδί δεν καταλαβαίνει πολλές από τις λέξεις, θα του είναι πολύ πιο δύσκολο να θυμηθεί το περιεχόμενο.
Γιατί το παιδί «δεν θυμάται τίποτα» αφού διάβασε ένα κεφάλαιο;
Συχνά το διάβασμα ήταν παθητικό. Τα μάτια πέρασαν πάνω από τις γραμμές, αλλά ο εγκέφαλος δεν χρειάστηκε να ανακαλέσει, να συνδέσει ή να εξηγήσει τις πληροφορίες. Το κείμενο τότε φαίνεται γνώριμο και δημιουργεί την εντύπωση ότι το ξέρει — μέχρι να το ρωτήσει κάποιος για λεπτομέρειες.
Άλλοι συχνοί λόγοι:
- πολύ κείμενο μονομιάς, για παράδειγμα ένα ολόκληρο κεφάλαιο του σχολικού βιβλίου χωρίς διάλειμμα,
- κούραση και περισπασμοί: κινητό δίπλα, τηλεόραση ανοιχτή ή διάβασμα αργά το βράδυ,
- άγνωστο λεξιλόγιο, που το παιδί το προσπερνά χωρίς να το καταλάβει,
- κανένας σαφής στόχος: το παιδί δεν ξέρει ποιες πληροφορίες μετράνε ούτε γιατί.
Εξάσκηση ανάκλησης: η πιο σημαντική τεχνική
Οι ερευνητές της μάθησης περιγράφουν εδώ και καιρό το «φαινόμενο του τεστ» (testing effect): η προσπάθεια να ανακαλέσουμε μια πληροφορία μπορεί να ενισχύσει την κατοπινή ανάκληση πιο αποτελεσματικά από το απλό ξαναδιάβασμα. Οι Learning Scientists εξηγούν αυτή την προσέγγιση σε εκπαιδευτικούς και οικογένειες ως εξάσκηση ανάκλησης (retrieval practice).
Στην πράξη:
- Το παιδί διαβάζει ένα σύντομο κομμάτι, για παράδειγμα μία σελίδα.
- Κλείνει το βιβλίο.
- Για 2–3 λεπτά γράφει ή εξηγεί όλα όσα θυμάται.
- Ανοίγει ξανά το βιβλίο και ελέγχει τι του ξέφυγε — μπορεί να το συμπληρώσει με άλλο χρώμα.
- Μετά περνά στο επόμενο κομμάτι.
Στην αρχή το παιδί μπορεί να θυμάται πολύ λίγα, και αυτό είναι εντάξει. Η προσπάθεια ανάκλησης είναι μέρος της εξάσκησης.
Ποιες ερωτήσεις βοηθούν το παιδί να θυμηθεί;
Αντί για «Κατάλαβες;», κάντε ερωτήσεις που ζητούν απάντηση με τα δικά του λόγια:
- «Εξήγησέ το μου σαν να μην έχω διαβάσει το βιβλίο.»
- «Ποιο ήταν το πιο σημαντικό σημείο σε αυτό το κομμάτι;»
- «Γιατί ο ήρωας έκανε αυτό;»
- «Τι σου θυμίζει αυτό; Πού το έχεις ξανακούσει;»
- «Ποια λέξη ήταν δύσκολη; Τι μπορεί να σημαίνει εδώ;»
Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορούν να κάνουν μόνα τους τις ίδιες ερωτήσεις. Γράψτε τις σε ένα καρτελάκι και κρατήστε το στο βιβλίο ως σελιδοδείκτη. Για περισσότερη εξάσκηση με ερωτήσεις πάνω σε κείμενο, δείτε την ενότητα κατανόηση κειμένου: ερωτήσεις πάνω σε κείμενο.
Επανάληψη σε διαστήματα
Μία επανάληψη την ίδια μέρα δεν είναι η μόνη χρήσιμη επιστροφή στην ύλη. Επιστρέψτε σε αυτήν αρκετές φορές, με όλο και μεγαλύτερα διαστήματα, για παράδειγμα:
Πότε | Τι κάνει το παιδί | Χρόνος |
|---|---|---|
αμέσως μετά το διάβασμα | γράφει από μνήμης τα κύρια σημεία | 3 λεπτά |
την επόμενη μέρα | απαντά σε 3–5 ερωτήσεις χωρίς να κοιτάξει | 5 λεπτά |
μετά από μία εβδομάδα | εξηγεί όλο το κεφάλαιο ή φτιάχνει νοητικό χάρτη | 10 λεπτά |
πριν από το διαγώνισμα | απαντά σε ερωτήσεις-παραδείγματα | 15 λεπτά |
Αυτές οι σύντομες επιστροφές μπορεί να πάρουν συνολικά λιγότερο χρόνο από ένα μεγάλο «στριμωγμένο» διάβασμα το βράδυ πριν από το διαγώνισμα, ενώ στηρίζουν πιο σταθερή μάθηση. Την ίδια αρχή περιγράφουμε στον οδηγό για την εκμάθηση της προπαίδειας.
Πώς να προετοιμάσετε το διάβασμα ώστε να μένουν περισσότερα στη μνήμη;
- Πριν από το διάβασμα: ρίξτε μια ματιά στον τίτλο, στους υπότιτλους και στις εικόνες. Ρωτήστε τι περιμένει το παιδί να μάθει. Έτσι δημιουργούνται χρήσιμα νοητικά «αγκίστρια» για τις νέες πληροφορίες.
- Κατά τη διάρκεια του διαβάσματος: ένα κομμάτι τη φορά, ένα μολύβι δίπλα και υπογράμμιση μίας πρότασης-κλειδιού αντί για ολόκληρες παραγράφους με μαρκαδόρο.
- Μετά το διάβασμα: κλείστε το βιβλίο και ανακαλέστε από μνήμης.
- Συνθήκες: το κινητό έξω από τον χώρο μελέτης και σύντομα διαστήματα μελέτης με διαλείμματα. Δείτε τον οδηγό πώς να βελτιώσετε τη συγκέντρωση του παιδιού για ιδέες σχετικά με τη διάρκεια της μελέτης ανάλογα με την ηλικία.
Πώς βοηθούν η ζωγραφική και οι νοητικοί χάρτες;
Σε κάποια παιδιά οι οπτικές αναπαραστάσεις είναι χρήσιμες. Αφού διαβάσει ένα κομμάτι, ζητήστε από το παιδί να ζωγραφίσει μία σκηνή ή ένα απλό διάγραμμα: για παράδειγμα, τον κεντρικό ήρωα με βέλη προς τόπους και γεγονότα. Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορούν να φτιάξουν νοητικό χάρτη με το θέμα του κεφαλαίου στο κέντρο και 4–5 κλαδιά. Το σημαντικό είναι να ζωγραφίζει πρώτα από μνήμης και μόνο μετά να συμπληρώνει από το βιβλίο όσα έλειπαν. Ο έτοιμος χάρτης μπορεί να γίνει χρήσιμο σημείωμα επανάληψης πριν από το διαγώνισμα.
Ποια λάθη να αποφύγετε;
- Ξαναδιάβασμα του ίδιου κεφαλαίου ξανά και ξανά. Δημιουργεί οικειότητα χωρίς να απαιτεί ανάκληση.
- Υπογράμμιση ολόκληρων σελίδων. Ο μαρκαδόρος δεν αντικαθιστά την ενεργή σκέψη.
- Αντιγραφή σημειώσεων λέξη προς λέξη. Η περίληψη με δικά του λόγια είναι συνήθως πιο ενεργητική.
- Προσπάθεια να μάθει τα πάντα την προηγούμενη μέρα του διαγωνίσματος. Μεγάλο μέρος μπορεί να ξεχαστεί γρήγορα.
- Εξέταση με φωνές ή πίεση. Το άγχος μπορεί να δυσκολέψει την ανάκληση εκείνη τη στιγμή.
Αν θέλετε να στηρίξετε τη μάθηση χωρίς να κάνετε εσείς τη δουλειά, δείτε τον οδηγό πώς να βοηθήσετε το παιδί στο διάβασμα χωρίς να κάνετε εσείς τα μαθήματά του.
Πότε να μιλήσετε με τον δάσκαλο ή με άλλον ειδικό;
Μιλήστε με τον δάσκαλο αν, παρά τα σύντομα κομμάτια και την εξάσκηση ανάκλησης, το παιδί σταθερά δεν μπορεί να εξηγήσει ένα απλό κείμενο κατάλληλο για την ηλικία του, διαβάζει πολύ αργά ή μπερδεύει συχνά λέξεις. Οι δυσκολίες στην ανάγνωση και στη μνήμη μπορεί να έχουν πολλές αιτίες, από την κούραση μέχρι μαθησιακές ή γλωσσικές δυσκολίες που αξίζουν πιο προσεκτική ματιά. Ρωτήστε το σχολείο και έναν κατάλληλο ειδικό υγείας ή εκπαίδευσης τι υποστήριξη υπάρχει στην περιοχή σας.
Πηγές
- The Learning Scientists — Retrieval Practice (εξάσκηση ανάκλησης, υλικό για εκπαιδευτικούς και γονείς).
- The Learning Scientists — Spaced Practice (επανάληψη σε διαστήματα: επιστροφή στην ύλη ανά τακτά χρονικά διαστήματα).
- Education Endowment Foundation — Metacognition and Self-Regulated Learning (έκθεση για το πώς μαθαίνουμε στα παιδιά να σχεδιάζουν και να ρυθμίζουν τη δική τους μάθηση).