Kort gezegd: hoe leer je optellen tot 10?
- Begin met echte voorwerpen: blokken, knopen, vingers. Je kind legt voorwerpen erbij en telt het nieuwe totaal.
- Gebruik daarna plaatjes: stippen, streepjes, tekeningen of een getallenlijn.
- Introduceer geschreven sommen als laatste: 3 + 4 = 7, zodra je kind begrijpt wat ‘erbij doen’ betekent.
- Oefen de verliefde harten (samen 10) apart, omdat ze helpen bij optellen tot 20 en later bij hoofdrekenen.
- 10 minuten per dag, kort en speels, is beter dan lange bladen vol sommen.
Waar begin je met optellen?
Voordat je met optellen begint, moet je kind betrouwbaar voorwerpen tot 10 kunnen tellen en begrijpen dat het laatst genoemde getal aangeeft hoeveel het er zijn. Is dat nog lastig, ga dan even terug naar je kind leren tellen tot 10.
De eerste vorm van optellen is gewoon voorwerpen bij een groepje leggen. ‘Je hebt drie blokken. Ik geef je er nog twee. Hoeveel heb je er nu?’ In het begin telt je kind misschien alles opnieuw vanaf één, en dat is een volkomen geldige fase.
Drie stappen: voorwerp, plaatje, som
De Britse Education Endowment Foundation raadt in het vroege rekenonderwijs doordacht gebruik aan van concreet materiaal en weergaven zoals tekeningen en getallenlijnen. Die helpen kinderen wiskundige ideeën weer te geven voordat ze alleen met symbolen werken.
Stap | Wat je kind doet | Voorbeeld |
|---|---|---|
| legt erbij en telt | 4 blokken en 2 blokken zijn samen 6 |
| tekent stippen of streepjes | ●●●● en ●●, en telt dan alles |
| schrijft de som op | 4 + 2 = 6 |
Haast je niet met de geschreven notatie. Een kind dat sommen opschrijft zonder te begrijpen waar de symbolen voor staan, kan gaan gokken of op uit het hoofd geleerde antwoorden vertrouwen.
Hoe leer je doortellen vanaf het grootste getal?
Kan je kind optellen door alles opnieuw te tellen, laat dan een kortere weg zien. In plaats van ‘1, 2, 3, 4, 5, 6’ te zeggen bij 4 + 2, houd je vier in je hoofd en tel je er twee bij: ‘vier… vijf, zes.’
Nog handiger is beginnen bij het grootste getal. Bij 2 + 5 is ‘vijf… zes, zeven’ makkelijker dan ‘twee… drie, vier, vijf, zes, zeven.’ Laat dit zien met twee groepjes blokken en begin bij het grootste groepje.
Waarom zijn de verliefde harten zo belangrijk?
De paren die samen 10 maken – 1 en 9, 2 en 8, 3 en 7, 4 en 6, 5 en 5 – zijn handig bij optellen tot 20 en later bij hoofdrekenen. Oefen ze tot ze steeds sneller en vertrouwder worden, zonder dat je kind elke keer alles opnieuw hoeft te tellen.
Spelletjes met de verliefde harten:
- Tien vingers: steek 3 vingers op en vraag hoeveel er nog nodig zijn om 10 te maken.
- Eierdoos met 10 vakjes: vul een paar vakjes en vraag hoeveel vakjes er nog leeg zijn.
- Memory met verliefde harten: gebruik getallenkaartjes; een paar bestaat uit twee kaartjes die samen 10 zijn.
Online oefenen kan bij aanvullen tot 10, en het hele onderwerp vind je bij optellen tot 10 in groep 3.
Plan van 3 weken: 10 minuten per dag
Week | Wat je oefent | Materiaal |
|---|---|---|
1 | voorwerpen erbij leggen en totalen tot 10 tellen | blokken, knopen, vingers |
2 | tekeningen en sommen, doortellen vanaf het grootste getal | papier, kleurpotloden, dobbelstenen |
3 | verliefde harten en eenvoudige verhaaltjessommen | eierdoos met 10 vakjes, kaartjes, online oefeningen |
Voeg in week drie alledaagse verhaaltjessommen toe: ‘Er zaten 5 mensen in de bus en er stapten er nog 3 in. Hoeveel zijn het er nu?’ Kant-en-klare voorbeelden vind je bij verhaaltjessommen met optellen tot 10. Wil je oefeningen op het juiste niveau printen, gebruik dan de generator voor rekenwerkbladen.
Hoe controleer je of je kind optellen echt begrijpt?
Vraag om uitleg, niet alleen om een antwoord. Handige vragen zijn:
- ‘Laat 3 + 4 eens zien met blokken.’
- ‘Teken deze som.’
- ‘Bedenk een verhaaltje waarin je 2 en 5 moet optellen.’
- ‘Is 4 + 3 hetzelfde als 3 + 4? Controleer het maar.’
Kan je kind de som met voorwerpen laten zien en als een eenvoudig verhaaltje vertellen, dan begrijpt het wat optellen betekent. Snelheid komt later wel.
Welke fouten kun je beter vermijden?
- Een werkblad met 50 sommen tegelijk. Dat kan een beginner overweldigen. Gebruik liever 5–10 voorbeelden.
- Tellen op je vingers verbieden. Vingers zijn in het begin een natuurlijk hulpmiddel. Kinderen gebruiken ze vaak vanzelf minder naarmate ze de getallenfeiten beter kennen.
- Meteen naar geschreven sommen springen. Zonder voorwerpen en plaatjes kunnen ‘+’ en ‘=’ lege symbolen blijven.
- Haasten en elk antwoord timen. Stress kan het moeilijker maken om helder na te denken.
- Alleen kale sommen oefenen, zonder echte situaties. Je kind moet begrijpen waarom optellen handig is.
Gaat optellen eenmaal goed, dan is aftrekken de volgende stap. Lees hoe je aftrekken tot 20 aanleert.
Wanneer praat je met de leerkracht?
Kan je kind na enkele weken regelmatig oefenen nog steeds geen twee kleine groepjes blokken samenvoegen, raakt het steeds de tel kwijt of raakt het erg van streek bij getallenopdrachten, praat dan met de leerkracht. Samen kunnen jullie bepalen of je kind meer tijd nodig heeft, andere weergaven of extra onderwijsondersteuning.
Bronnen
- Education Endowment Foundation — Improving Mathematics in the Early Years and Key Stage 1 (een rapport met aanbevelingen voor rekenonderwijs aan kinderen van 3 tot 7 jaar, 2020).
- Ośrodek Rozwoju Edukacji — Podstawa programowa wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej z komentarzem (2017).