Zabawy matematyczne dla dzieci z klockami: liczenie i wzory

W skrócie: czego uczą zabawy z klockami?

• Liczenia i porównywania: więcej, mniej, tyle samo.
• Wzorów i rytmów: czerwony, niebieski, czerwony… co dalej?
• Kształtów i symetrii: budowla, której lewa strona jest odbiciem prawej.
• Mierzenia: ile klocków ma wysokość krzesła?
• Myślenia przestrzennego: odbudowanie wieży z rysunku albo z pamięci.

Wystarczą zwykłe drewniane albo plastikowe klocki i 10 minut dziennie.

Dlaczego klocki to dobra pomoc do matematyki?

Klocki można dotknąć, przesunąć i policzyć jeszcze raz. Dziecko widzi liczbę, a nie tylko ją słyszy. Education Endowment Foundation w raporcie o nauczaniu matematyki dzieci w wieku 3–7 lat zaleca przemyślane używanie przedmiotów do manipulowania, wśród nich właśnie klocków, bo pomagają dzieciom „zobaczyć” pojęcia matematyczne i pokazać, jak myślą.

Ważne słowo to „przemyślane”. Sama budowa wieży jest świetną zabawą, ale matematyki uczy dopiero wtedy, gdy zadasz przy niej pytanie.

Zabawy na liczenie i porównywanie (4–6 lat)

1. Wieże jak liczby: zbudujcie wieże z 1, 2, 3, 4 i 5 klocków i ustawcie je od najniższej. Dziecko widzi schodki, czyli kolejne liczby.
2. Więcej czy mniej? Dwie wieże obok siebie. Która jest wyższa? O ile klocków?
3. Rzut kostką: dziecko rzuca kostką i dokłada tyle klocków do wieży. Kto pierwszy zbuduje wieżę z 15 klocków?
4. Tyle samo: Ty układasz rząd 6 klocków, dziecko układa taki sam rząd pod spodem, klocek pod klockiem.

Gotowe ćwiczenia online na porównywanie znajdziesz w temacie porównywanie liczb, a zabawy z liczeniem opisujemy w poradniku jak nauczyć dziecko liczyć do 10.

Zabawy na wzory i rytmy (4–7 lat)

Rozpoznawanie i kontynuowanie wzorów to podstawa późniejszego myślenia algebraicznego.

• Pociąg w kolorach: ułóż „czerwony, niebieski, czerwony, niebieski” i poproś, żeby dziecko dołożyło trzy kolejne wagony.
• Wzór z błędem: w rytmie jeden klocek jest zły. Dziecko go znajduje i poprawia.
• Wzór trudniejszy: „czerwony, czerwony, żółty” albo trzy kolory w rytmie.
• Wzór z kształtów: kostka, walec, kostka, walec.

Starsze dzieci mogą same wymyślić wzór, a Ty zgadujesz, co będzie dalej. Zamiana ról bardzo je cieszy.

Zabawy na kształty i symetrię (5–8 lat)

• Lustro: rozłóż sznurek na stole jako „lustro”. Po jednej stronie budujesz kształt, dziecko układa jego odbicie po drugiej.
• Budowla z rysunku: narysuj prostą budowlę z 5–6 klocków, dziecko ją odtwarza.
• Budowla z pamięci: pokazujesz budowlę przez 10 sekund, zakrywasz ją chustką, a dziecko ją odbudowuje.
• Detektyw kształtów: dziecko szuka w domu przedmiotów w kształcie kostki, prostopadłościanu i walca.

Zabawy na mierzenie (6–8 lat)

1. Ile klocków ma krzesło? Dziecko mierzy wysokość krzesła, stołu i misia klockami ułożonymi w wieżę.
2. Klocek jako jednostka: które auto jest dłuższe o dwa klocki?
3. Zgadnij i sprawdź: najpierw szacujecie, ile klocków zmieści się na talerzu, potem sprawdzacie.

Szacowanie przed liczeniem to ważna umiejętność, którą dziecko wykorzysta później przy sprawdzaniu wyników działań.

Plan na tydzień po 10 minut

W kolejnym tygodniu zmień każdą zabawę na trudniejszą wersję. Po zabawie z klockami możesz przejść do kartki: działania i wzory na wydruku przygotujesz w generatorze kart matematycznych, a obrazki do liczenia znajdziesz w kategorii cyfry i liczenie.

Jak bawić się klockami z rodzeństwem w różnym wieku?

Daj każdemu dziecku zadanie na jego poziomie przy tej samej budowli. Czterolatek liczy klocki w wieży, a siedmiolatek sprawdza, ile brakuje do dwudziestu, albo buduje lustrzane odbicie. Dzieci bawią się razem, a każde ćwiczy coś innego. Starsze może też zostać „nauczycielem” i wymyślać wzory dla młodszego, co utrwala wiedzę obu.

Jakie pytania zadawać przy zabawie?

Pytania zamieniają budowanie w matematykę. Warto mieć pod ręką kilka stałych:

• „Ile klocków potrzebujesz? Sprawdź.”
• „Skąd wiesz, że ta wieża jest wyższa?”
• „Co będzie dalej w tym wzorze? Dlaczego?”
• „Czy da się zbudować to inaczej, z tej samej liczby klocków?”
• „Ile brakuje do dziesięciu?”

Odpowiedź „nie wiem” też jest w porządku. Wtedy sprawdzacie razem.

Jakich błędów unikać?

• Poprawianie budowli dziecka. Lepiej zapytać, jak to zrobiło.
• Za dużo zasad naraz. Jedna umiejętność na zabawę.
• Liczenie bez dotykania. Młodsze dzieci powinny dotykać każdego klocka przy przeliczaniu.
• Przejście do kart pracy za wcześnie. Najpierw klocki, potem rysunek, na końcu zapis.
• Rywalizacja z rodzeństwem. Zabawa ma dawać radość, a nie ranking.

Kiedy porozmawiać z nauczycielem?

Jeśli dziecko w wieku szkolnym wciąż myli się przy przeliczaniu kilku klocków, nie widzi, która wieża jest wyższa, albo bardzo się stresuje przy każdej zabawie z liczbami, porozmawiaj z nauczycielem. Czasem wystarczy więcej czasu i konkretnych pomocy, a czasem warto skonsultować się w poradni.

Źródła

• Education Endowment Foundation — Improving Mathematics in the Early Years and Key Stage 1 (rekomendacje dla nauczania matematyki dzieci w wieku 3–7 lat, 2020).
• Ośrodek Rozwoju Edukacji — Podstawa programowa wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej z komentarzem (2017).