Jak ćwiczyć koncentrację u dziecka w wieku przedszkolnym

W skrócie: jak ćwiczyć koncentrację u przedszkolaka?

• Krótko: zadanie na 3–10 minut, które dziecko kończy z sukcesem.
• W ruchu i w zabawie: gry z zatrzymaniem, zabawy w udawanie, układanki i labirynty.
• Jedno zadanie naraz, bez telewizora w tle i bez zabawek dookoła.
• Codziennie o podobnej porze, najlepiej rano albo po drzemce, gdy dziecko jest wypoczęte.
• Pochwała za wytrwałość, a nie tylko za wynik: „Skupiłeś się do końca”.

Ile przedszkolak potrafi się skupić?

Przedszkolak skupia się krótko i to jest normalne. W praktyce 4-latek zwykle wytrzymuje przy spokojnym zadaniu kilka minut, 5–6-latek od kilku do kilkunastu minut, a przy ulubionej zabawie dłużej. Nie ma sensu porównywać dziecka z rówieśnikami co do minuty. Ważniejsze jest, czy z tygodnia na tydzień potrafi skupić się trochę dłużej.

Naukowcy z Harvard Center on the Developing Child opisują umiejętności, które za to odpowiadają, jako „wieżę kontroli lotów” w mózgu. Pomagają planować, skupiać uwagę i przełączać się między zadaniami. W wieku przedszkolnym rozwijają się bardzo szybko, a najlepiej ćwiczy się je w zabawie.

Zabawy ruchowe, które uczą skupienia

Ruch to dla przedszkolaka najlepszy trening uwagi, bo zmusza do słuchania i kontrolowania ciała.

1. Stop-tańce: dziecko tańczy przy muzyce, a gdy muzyka milknie, zamiera jak posąg.
2. Kolorowe polecenia: „Gdy powiem czerwony, podskocz. Gdy powiem niebieski, usiądź”. Z czasem dodajesz trzeci kolor.
3. Ptak i kot: na hasło „ptak” dziecko macha rękami, na „kot” skrada się na czworakach, a na „cisza” siada bez ruchu.
4. Przenoszenie skarbu: przenoszenie piłeczki na łyżce z jednego końca pokoju na drugi.

Przewodnik Harvardu dla rodziców i nauczycieli wymienia wśród zabaw dla dzieci w wieku przedszkolnym właśnie gry ruchowe wymagające zatrzymania się, zabawy w udawanie, opowiadanie historyjek oraz dopasowywanie i sortowanie.

Zabawy przy stole na 5–10 minut

• Labirynt: dziecko najpierw wodzi palcem, potem prowadzi kredkę. Na początek wystarczą dwa proste labirynty dla 4-latka, a potem mały labirynt z rozwiązaniem dla 4–5 lat.
• Sortowanie: guziki według koloru, klocki według kształtu, sztućce według rodzaju.
• Nawlekanie: duże koraliki na sznurówkę według prostego wzoru, na przykład czerwony, niebieski, czerwony.
• Układanki: od 6–12 elementów u 4-latka do 24–30 u 6-latka.
• Co zniknęło?: kilka przedmiotów na tacy, dziecko zamyka oczy, a Ty jeden chowasz. Tę samą zabawę znajdziesz jako krótką grę Co zniknęło?.

Plan na tydzień po 10 minut dziennie

Po tygodniu zmień jedną zabawę na trudniejszą wersję: więcej kolorów, dłuższy wzór, labirynt z zakrętami. Gotowe zadania dla konkretnego wieku znajdziesz też w działach przedszkole — 4 lata i przedszkole — 5 lat.

Jak przygotować dziecko i otoczenie?

• Wyłącz telewizor i radio w tle. Nawet jeśli dziecko na nie nie patrzy, rozpraszają je dźwięki.
• Na stole tylko to, co potrzebne do jednej zabawy.
• Uprzedź o końcu: „Jeszcze dwa zakręty labiryntu i idziemy na spacer”. Przedszkolak łatwiej kończy, gdy wie, co będzie potem.
• Wybierz dobry moment: po śniadaniu albo po drzemce, a nie tuż przed kolacją, gdy dziecko jest głodne i zmęczone.

Dla starszego rodzeństwa w wieku szkolnym zasady są podobne, ale bloki nauki dłuższe. Opisujemy je w poradniku jak poprawić koncentrację u dziecka.

Jak chwalić, żeby dziecko chciało się skupiać?

Chwal wysiłek i sposób działania, a nie tylko efekt. „Szukałeś drogi w labiryncie, aż ją znalazłeś” mówi dziecku więcej niż „brawo, zdolny jesteś”. Dziecko uczy się wtedy, że skupienie się opłaca, a trudność da się pokonać. Taka pochwała zachęca do kolejnej próby, także wtedy, gdy zadanie za pierwszym razem nie wyszło.

Jakich błędów unikać?

• Zbyt trudne zadanie na start. Porażka zniechęca bardziej niż cokolwiek innego.
• Upominanie „skup się!”. Dziecko nie wie, co ma zrobić. Lepiej powiedzieć konkretnie: „Patrz na kolory koralików”.
• Bajka jako nagroda w środku zabawy. Po ekranie trudno wrócić do spokojnego zadania.
• Porównywanie z innymi dziećmi. Każde dziecko rozwija uwagę we własnym tempie.
• Zmuszanie do dokończenia za wszelką cenę. Lepiej przerwać i wrócić później.

Kiedy porozmawiać ze specjalistą?

Porozmawiaj z nauczycielem w przedszkolu, a potem z psychologiem w poradni psychologiczno-pedagogicznej, jeśli przez kilka miesięcy dziecko nie potrafi skupić się nawet na ulubionej zabawie, trudności widać w domu i w przedszkolu albo dziecko ma też wyraźne kłopoty z mową, snem lub kontaktami z rówieśnikami. Specjalista oceni, czy to etap rozwoju, czy sygnał, który warto sprawdzić dokładniej.

Źródła

• Harvard University, Center on the Developing Child — Executive Function & Self-Regulation (przewodnik o umiejętnościach planowania i uwagi oraz ćwiczeniach dla dzieci w różnym wieku).
• American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org — Developmental Milestones: 4 to 5 Year Olds (typowy rozwój 4–5-latków).